Co to jest tuz w ciągniku i do czego służy?

TUZ w ciągniku to trzypunktowy układ zawieszenia, który łączy maszynę rolniczą z ciągnikiem. Dwa ramiona dolne i jeden łącznik centralny tworzą trzy punkty mocowania, a hydraulika pozwala podnosić, opuszczać oraz ustawiać narzędzie na wybranej wysokości.

Czym jest TUZ w ciągniku?

Skrót TUZ oznacza Trzypunktowy Układ Zawieszenia. Jest to układ dźwigniowy montowany najczęściej z tyłu ciągnika, służący do agregowania pługów, bron, kultywatorów, siewników, kosiarek i innych maszyn zawieszanych.

Przeczytaj też: Jak dobrać maszynę do kategorii TUZ?

Nazwa wynika z budowy systemu. Maszyna jest połączona z ciągnikiem w trzech punktach: przez dwa symetrycznie rozmieszczone ramiona dolne oraz jeden łącznik centralny znajdujący się wyżej. Takie mocowanie stabilizuje narzędzie i umożliwia jego podnoszenie bez stosowania własnych kół jezdnych.

Rozwiązanie kojarzy się z Harrym Fergusonem, który w 1925 roku opracował i opatentował trzypunktowy układ zawieszenia z hydrauliczną regulacją siłową. System ułatwił połączenie ciągnika z pługiem, a z czasem został zastosowany przy wielu innych maszynach rolniczych.

Jak zbudowany jest TUZ i jak działa?

Podstawowe elementy układu tworzą mechaniczne połączenie ciągnika z narzędziem. Ich wzajemne ustawienie pozwala przenosić obciążenie i kontrolować położenie maszyny:

• Dwa ramiona dolne przenoszą główną część obciążenia i wykonują ruch góra–dół.
• Łącznik centralny stabilizuje górną część maszyny oraz wpływa na jej kąt ustawienia.
• Wieszaki łączą ramiona dolne z mechanizmem podnoszącym.
• Punkty montażowe lub haki zaczepowe umożliwiają połączenie układu z maszyną.

Za ruch TUZ odpowiada układ hydrauliczny ciągnika. Pompa tłoczy olej, rozdzielacz kieruje go do właściwej części układu, a siłownik zamienia ciśnienie na ruch mechanizmu podnoszenia. W uproszczeniu przebiega to następująco:

1. Pompa hydrauliczna wytwarza ciśnienie oleju.
2. Rozdzielacz kieruje olej do siłownika.
3. Siłownik wysuwa się lub cofa, poruszając wałem i wieszakami.
4. Ramiona dolne podnoszą albo opuszczają podpiętą maszynę.

W zależności od konstrukcji ciągnika stosuje się siłowniki jednostronnego lub dwustronnego działania. W pierwszym rozwiązaniu powrót mechanizmu może odbywać się pod wpływem ciężaru ramion i osprzętu. Siłownik dwustronnego działania pozwala wymuszać ruch w obu kierunkach, ale oznacza bardziej rozbudowaną konstrukcję.

Ważny jest także sposób regulacji. Regulacja pozycyjna utrzymuje ramiona, a więc również narzędzie, na określonej wysokości względem ciągnika. Regulacja siłowa reaguje na opór stawiany przez glebę. Gdy opór rośnie, układ może unieść narzędzie, aby ograniczyć przeciążenie i utrzymać bardziej równomierne warunki pracy. W ciągnikach spotyka się sterowanie mechaniczne MHR oraz elektroniczno-hydrauliczne EHR.

Kategorie TUZ a moc ciągnika

Tylny TUZ występuje w kilku kategoriach. Dobiera się je przede wszystkim do mocy ciągnika, wymiarów punktów mocowania oraz przewidywanego obciążenia. Podane zakresy mają charakter orientacyjny, ponieważ szczegółowe parametry mogą zależeć od normy i konstrukcji konkretnego modelu.

Sprawdź także: Zetor 3011 dane techniczne – parametry, wymiary, spalanie

W ciągnikach ogrodniczych i kompaktowych można spotkać także warianty oznaczane literą „N”. Mają one węższy rozstaw punktów mocowania, dostosowany do mniejszych maszyn. Sama moc silnika nie wystarcza jednak do oceny kompatybilności. Trzeba sprawdzić również kategorię zaczepu, udźwig, rozstaw cięgien oraz wymagania konkretnego narzędzia.

Tylny i przedni TUZ – do czego służą?

Tylny TUZ jest podstawowym miejscem zawieszania maszyn rolniczych. Umożliwia szybkie podpięcie sprzętu, ustawienie go do transportu i zmianę wysokości roboczej podczas pracy. Dzięki temu jeden ciągnik może współpracować z wieloma narzędziami bez montowania oddzielnego układu jezdnego dla każdej maszyny.

Przedni TUZ pełni podobną funkcję, ale znajduje się przed kabiną. Nie jest wyposażeniem każdego ciągnika, lecz pozwala lepiej wykorzystać jego moc i masę. Najważniejsze korzyści z jego zastosowania to:

• Większa wydajność – przednie i tylne narzędzie mogą pracować podczas jednego przejazdu.
• Dociążenie przedniej osi – zawieszony balast poprawia sterowność, gdy ciężka maszyna z tyłu odciąża przód ciągnika.
• Lepsza widoczność – operator może obserwować narzędzie znajdujące się przed ciągnikiem.
• Większa wszechstronność – z przodu można podłączyć między innymi kosiarkę, zamiatarkę, pług odśnieżny lub wał.

Praca z dwoma narzędziami jednocześnie może ograniczyć liczbę przejazdów, czas pracy i zużycie paliwa. Trzeba jednak uwzględnić udźwig obu układów oraz prawidłowe rozłożenie masy. Zbyt ciężki osprzęt bez odpowiedniego balastu może pogorszyć przyczepność i sterowanie.

TUZ jest więc nie tylko zaczepem, lecz także układem regulacji położenia i przenoszenia obciążenia. Jego kategoria, udźwig oraz sposób sterowania powinny odpowiadać mocy ciągnika i masie używanych maszyn.

Sprawdź także: Kategoria TUZ 1 czy 2 – jakie są różnice?