Kategoria TUZ 1 czy 2 – jakie są różnice?
Kategoria TUZ 1 jest przeznaczona dla mniejszych ciągników, zwykle do około 50 KM, natomiast kategoria 2 obsługuje ciągniki średniej mocy, najczęściej do około 120 KM. Najważniejszą różnicą są średnice sworzni i kul, a także większy udźwig wymagany przez maszyny kategorii 2.
Kategoria TUZ 1 czy 2 – najważniejsze różnice
Kategoria 1 występuje przede wszystkim w małych ciągnikach, ciągnikach sadowniczych i minitraktorach. Współpracują z nią lekkie kosiarki, glebogryzarki, małe opryskiwacze oraz pługi jedno- lub dwuskibowe.
Kategoria 2 ma większe elementy łączące i jest stosowana w ciągnikach o wyższej mocy. Typowy osprzęt obejmuje między innymi pługi, kultywatory, siewniki, rozsiewacze nawozów i agregaty uprawowe. Podane zakresy mocy są orientacyjne, ponieważ producenci mogą określać je nieco inaczej. Ostatecznie trzeba sprawdzić instrukcję ciągnika, masywnść maszyny oraz udźwig podnośnika.
Wymiary sworzni i kul
Normy związane z układem TUZ, w tym ISO 789-1, porządkują wymiary elementów stosowanych w poszczególnych kategoriach. Symbol A oznacza średnicę sworznia, a symbol B średnicę kuli. Kula ma większą średnicę niż sworzeń, ponieważ mieści się w końcówce cięgła lub łącznika i zapewnia ruchome połączenie.
| Kategoria | Sworzeń górny (A) | Kula górna (B) | Sworzeń dolny (A) | Kula dolna (B) |
|---|---|---|---|---|
| 1 | 19 mm | 38 mm | 22,1 mm | 44 mm |
| 1–2 | 19 mm | 50 mm | 22,1 mm | 56 mm |
| 2 | 25,4 mm | 50 mm | 28,4 mm | 56 mm |
W praktyce szczególnie istotny jest pomiar dolnych sworzni. Dla kategorii 1 mają one średnicę 22,1 mm, a dla kategorii 2 – 28,4 mm. Różnica dotyczy także łącznika górnego, gdzie typowe wartości wynoszą odpowiednio 19 mm i 25,4 mm.
Kategoria 1–2 jest rozmiarem pośrednim. Ma sworznie zbliżone do kategorii 1, ale większe kule, dlatego może występować w maszynach przeznaczonych do współpracy z różnymi ciągnikami. Nie należy jednak zakładać kompatybilności wyłącznie na podstawie nazwy. Trzeba sprawdzić wszystkie punkty mocowania oraz wymagany udźwig.
Czy można łączyć maszyny kategorii 1 i 2?
Tak, ale tylko wtedy, gdy zgadzają się wymiary, masa maszyny i możliwości podnośnika. Najłatwiejsza jest adaptacja mniejszego osprzętu do większego TUZ-u. Przykładowo maszynę kategorii 1 można zamontować w ciągniku kategorii 2 przy użyciu właściwych tulei redukcyjnych, które zmniejszają średnicę otworu w haku lub końcówce cięgła.
Polecamy: Przedni podnośnik TUZ do ciągnika – rodzaje, montaż i zastosowanie
Przy doborze przejściówek sprawdź następujące elementy:
- Średnica tulei – musi odpowiadać średnicy sworznia maszyny i gniazda w ciągniku.
- Sworzeń górny – jego kategoria może różnić się od kategorii sworzni dolnych.
- Udźwig podnośnika – tuleja zmienia wymiar połączenia, ale nie zwiększa możliwości hydrauliki.
- Zabezpieczenie połączenia – sworznie, kule i tuleje muszą być osadzone bez nadmiernego luzu.
Tuleja redukcyjna pozwala dopasować średnicę połączenia, ale nie zmienia kategorii ani udźwigu podnośnika.
W drugą stronę adaptacja jest problematyczna. Założenie ciężkiej maszyny kategorii 2 do ciągnika wyposażonego w TUZ kategorii 1 może wymagać większych sworzni, a przede wszystkim przekraczać możliwości podnośnika i konstrukcji ciągnika.
Na co uważać przy przeciążeniu?
Maszyna kategorii 2 może mieć większą masę i generować większe siły podczas pracy. Zamontowanie jej do ciągnika kategorii 1 grozi przeciążeniem siłowników, ramion podnośnika, punktów mocowania oraz układu hydraulicznego. Może też pogorszyć stabilność zestawu i nadmiernie odciążyć przednią oś.
Polecamy: Podnośnik hydrauliczny do ciągnika – rodzaje, montaż, eksploatacja
Jeżeli masa maszyny znajduje się blisko maksymalnego udźwigu, sama zgodność średnic sworzni nie wystarcza. Należy sprawdzić dane producenta ciągnika i maszyny. Przy granicznych zestawach bezpieczniej skonsultować dobór z serwisem lub producentem.
Jak sprawdzić kategorię TUZ w ciągniku?
Najpewniejszą metodą jest pomiar suwmiarką. Zmierz średnicę sworznia w jednym z dolnych cięgieł oraz sworznia łącznika górnego, a następnie porównaj wyniki z tabelą. Jeśli dolny sworzeń ma około 22,1 mm, najczęściej odpowiada kategorii 1. Wartość około 28,4 mm wskazuje zwykle na kategorię 2.
Sprawdź także średnicę kul, ponieważ sam sworzeń może nie wystarczyć do rozpoznania wariantu pośredniego. Informacji szukaj również w instrukcji obsługi, na tabliczce znamionowej podnośnika lub na oznaczeniach elementów. Moc ciągnika może być wskazówką, ale nie zastępuje pomiaru – ciągniki o podobnej mocy mogą mieć różne wykonania TUZ.
Polecamy: Czym jest moc znamionowa ciągnika i jak ją sprawdzić?
W skrócie: kategorię 1 rozpoznasz po mniejszych sworzniach, najczęściej 22,1 mm w cięgłach dolnych, a kategorię 2 po sworzniach 28,4 mm. Przy adaptacji stosuj tuleje redukcyjne tylko w bezpiecznym kierunku i zawsze sprawdzaj udźwig całego zestawu.
