Jak działa WOM w ciągniku? Zasada pracy i zastosowanie
WOM w ciągniku to wyjście napędu, które przekazuje moment obrotowy na maszynę rolniczą. Połączenie tworzą WOM ciągnika, wał przegubowo-teleskopowy oraz WPM, czyli wał przyjęcia mocy w maszynie. O doborze wału decydują przede wszystkim moment obrotowy, prędkość obrotowa i geometria pracy, a nie sama moc silnika.
Czym jest WOM i jak współpracuje z maszyną?
WOM, czyli wałek odbioru mocy, jest mechanicznym wyjściem napędu z ciągnika. Silnik dostarcza energię, układ napędowy przekazuje ją do WOM, a stamtąd trafia ona przez wał przegubowo-teleskopowy do maszyny. WOM nie jest więc osobnym źródłem mocy, lecz elementem transmisji.
Zobacz także: Co można podłączyć do WOM ciągnika? Przegląd maszyn rolniczych
Po stronie maszyny znajduje się WPM – wał przyjęcia mocy. Wał przegubowo-teleskopowy łączy WOM z WPM i kompensuje zmianę odległości oraz kąta między ciągnikiem a maszyną. Dzięki temu napęd może zasilać między innymi kosiarkę, prasę, zgrabiarkę, opryskiwacz czy rozsiewacz.
Jak wał przegubowy przenosi napęd?
Obracający się WOM przekazuje na wał przegubowo-teleskopowy moment obrotowy, wyrażany w niutonometrach (Nm). Wał przenosi go dalej na WPM, który napędza mechanizmy robocze maszyny. Drugim istotnym parametrem jest prędkość obrotowa, podawana w obrotach na minutę. W zależności od konstrukcji wały mogą przenosić momenty sięgające 5000 Nm i pracować z prędkością do 1500 obr./min, ale zawsze trzeba kierować się parametrami konkretnego modelu.
Przeguby pozwalają na pracę przy zmiennym ustawieniu ciągnika względem maszyny. Rury teleskopowe zmieniają długość, gdy maszyna jest podnoszona, opuszczana albo porusza się po nierównym terenie. Każdy z tych elementów pracuje pod obciążeniem, dlatego wał musi mieć wytrzymałość dostosowaną do zapotrzebowania maszyny.
Przekroczenie dopuszczalnego momentu może zniszczyć krzyżaki, widełki, rury profilowe albo przekładnię maszyny. Z tego powodu wały często wyposaża się w sprzęgła, które ograniczają lub przerywają przekazywanie napędu przy przeciążeniu.
Rodzaje sprzęgieł i ich funkcje
Rodzaj zabezpieczenia dobiera się do konstrukcji maszyny, charakteru obciążenia i wymaganego momentu. Najczęściej spotykane rozwiązania różnią się sposobem reagowania na przeciążenie:
| Typ sprzęgła | Główne zadanie | Zastosowanie |
|---|---|---|
| Kołek ścinany | Przerywa przekazywanie momentu po wystąpieniu przeciążenia | Maszyny, w których dopuszcza się wymianę elementu zabezpieczającego po zablokowaniu napędu |
| Jednokierunkowe | Przenosi moment tylko w jednym kierunku i ogranicza wpływ bezwładności | Maszyny z wirującymi elementami o dużym momencie bezwładności |
| Cierne | Umożliwia kontrolowany poślizg bez natychmiastowego rozłączenia napędu | Zabezpieczenie rozruchowe lub przeciążeniowe |
| Zapadkowe | Automatycznie rozłącza napęd po osiągnięciu nastawionej wartości | Maszyny wymagające szybkiego odcięcia napędu przy przeciążeniu |
| Automatyczne | Przerywa przekazywanie momentu po przekroczeniu wartości granicznej | Układy, w których potrzebna jest samoczynna ochrona wału i przekładni |
Jak dobrać wał do maszyny?
Podstawowym błędem jest dobieranie wału wyłącznie do mocy ciągnika. Ważniejszy jest moment obrotowy wymagany przez maszynę oraz sposób, w jaki obciążenie zmienia się podczas pracy. Dane należy odczytać z instrukcji maszyny i porównać z parametrami wału oraz sprzęgła.
Przy wyborze sprawdź następujące elementy:
- Moment obrotowy – nominalna wartość wału i sprzęgła musi odpowiadać wymaganiom maszyny. Przykładowo, dla niektórych pras, bron wirnikowych i sieczkarni stosuje się wały o momencie 400 lub 540 Nm, natomiast zgrabiarki, przetrząsarki i rozsiewacze mogą wymagać około 250 Nm. Ostateczną wartość należy potwierdzić w dokumentacji.
- Kąt pracy – standardowe przeguby są przeznaczone do mniejszych kątów, a wały szerokokątne stosuje się tam, gdzie położenie maszyny wymusza większe wychylenie.
- Geometria zestawu – przy małej odległości ciągnika od maszyny może być potrzebny wał z dwoma przegubami szerokokątnymi. Przy większej odległości wystarczy czasem jeden taki przegub od strony maszyny.
- Rodzaj końcówek – trzeba dopasować wypusty i króćce po stronie ciągnika oraz maszyny. Popularnym rozwiązaniem jest króciec 6-frezowy, a przy różnym typie wypustów można zastosować właściwą redukcję.
Wały szerokokątne wykorzystuje się między innymi przy pracy urządzeń zaczepianych i na uwrociach. W zależności od konstrukcji mogą umożliwiać pracę ciągłą przy kącie sięgającym 50° oraz pracę chwilową przy kącie do 80°. Wartości te nie zastępują danych producenta, ponieważ dopuszczalny kąt zależy od konkretnego wału.
Konserwacja i bezpieczeństwo pracy z WOM
Przed rozpoczęciem pracy sprawdź stan osłon, przegubów, krzyżaków, rur profilowych i sprzęgła. Wał bez osłony albo z osłoną uszkodzoną stwarza ryzyko pochwycenia i owinięcia odzieży wokół obracających się elementów.
Nigdy nie zbliżaj się do obracającego się wału i nie wykonuj regulacji przy włączonym WOM. Przed odłączeniem maszyny wyłącz napęd, zatrzymaj silnik i odczekaj, aż wszystkie elementy przestaną się obracać.
Przeguby, sprzęgła i rury profilowe wymagają regularnej kontroli oraz smarowania zgodnie z instrukcją producenta. Po zakończeniu pracy wał powinien być odłożony na przeznaczonym do tego wsporniku, a nie opierać się na osłonie.
Sprzęgło cierne trzeba okresowo „przewietrzyć”, aby ograniczyć ryzyko sklejania tarcz przez wilgoć i korozję. Procedura powinna wyglądać następująco:
- Zapisz długość każdej sprężyny dociskowej, aby później odtworzyć pierwotne ustawienie.
- Poluzuj nakrętki sprężyn dociskających. W sprzęgle ze sprężyną talerzową postępuj zgodnie z instrukcją danego modelu, ponieważ sposób regulacji jest inny.
- Uruchom na krótko napęd zgodnie z zasadami bezpieczeństwa i pozwól, aby sprzęgło kontrolowanie się ślizgało, oczyszczając powierzchnie tarcz z wilgoci i zanieczyszczeń.
- Przywróć wcześniejsze ustawienie sprężyn i sprawdź, czy sprzęgło nie ślizga się podczas normalnej pracy.
Uszkodzone widełki, krzyżaki, osłony lub rury profilowe wymagają wymiany albo oceny w serwisie. Domowa naprawa elementów przenoszących duży moment może doprowadzić do kolejnej awarii lub wypadku.
WOM działa więc jako ogniwo przekazujące napęd z ciągnika do maszyny, ale bezpieczna praca zależy od właściwego wału, sprzęgła i osłon. Najważniejszym kryterium doboru jest moment obrotowy wymagany przez maszynę, uzupełniony o kąt pracy i rodzaj połączenia.
Zobacz także: Jakie obroty WOM w ciągniku są optymalne do pracy?
