Ciągnikowy kultywator sprężynowy – zastosowanie, rodzaje, budowa

Ciągnikowy kultywator sprężynowy to maszyna do spulchniania gleby, niszczenia chwastów i przygotowania pola pod siew. Zęby o sprężystej konstrukcji lepiej znoszą kontakt z kamieniami, a dobór urządzenia zależy przede wszystkim od szerokości roboczej, liczby zębów i mocy ciągnika.

Czym jest kultywator sprężynowy i do czego służy?

Kultywator sprężynowy jest maszyną do uprawy biernej. Nie napędza elementów roboczych, lecz wykorzystuje siłę uciągu ciągnika do wprowadzania zębów w glebę. Podczas przejazdu spulchnia warstwę uprawną, poprawia jej napowietrzenie i ogranicza rozwój chwastów.

Najczęściej wykorzystuje się go do uprawy przedsiewnej, doprawiania gleby po orce oraz płytkiego spulchniania ścierniska. Zęby mogą pracować na glebach zwięzłych i ilastych, ale głębokość oraz prędkość trzeba dopasować do warunków pola.

Określenie „sprężynowy” odnosi się do sposobu pracy i zabezpieczenia zębów. Element może odchylić się po napotkaniu kamienia, a następnie wrócić do pozycji roboczej. Ogranicza to ryzyko uszkodzenia zęba, słupicy i ramy, dlatego takie rozwiązanie sprawdza się na glebach zakamienionych.

Sam kultywator nie jest tym samym co agregat uprawowy. Agregat łączy kultywator z dodatkowymi elementami, najczęściej wałem strunowym, rurowym albo wałem Crosskill. Taki zestaw nie tylko spulchnia ziemię, lecz także wyrównuje ją i częściowo rekonsoliduje przed siewem.

Przeczytaj również: Kultywator z wałem czy bez – co wybrać do uprawy roli?

Budowa i elementy robocze

Konstrukcja maszyny jest stosunkowo prosta, ale stan poszczególnych części wpływa na równomierność pracy. Najważniejsze elementy to:

• Rama – nośnik wszystkich podzespołów, połączony z układem zawieszenia ciągnika.
• Zęby sprężynowe – elementy robocze wykonane z odpowiednio ukształtowanej stali, które spulchniają glebę i reagują na przeszkody.
• Słupice – części mocujące zęby do ramy. W ich otworach lub uchwytach często ustawia się głębokość pracy.
• Lemiesze – wymienne końcówki zębów, które wchodzą w glebę. Ich zużycie zmienia szerokość i jakość spulchniania.
• Zabezpieczenia sprężynowe – mechanizmy pozwalające odchylić ząb po napotkaniu kamienia lub twardej przeszkody.
• Wały i włóki – występują w agregatach lub jako wyposażenie dodatkowe. Wyrównują powierzchnię oraz dociskają spulchnioną glebę.

Rozstaw zębów i liczba ich rzędów decydują o tym, czy cała powierzchnia pola zostanie podcięta. Trzy rzędy zębów zapewniają zwykle lepsze rozmieszczenie elementów niż pojedynczy rząd, ale zwiększają opory pracy i zapotrzebowanie na udźwig.

Parametry techniczne i dobór do ciągnika

Najważniejsza zasada brzmi: większa szerokość robocza i większa liczba zębów oznaczają większe opory uciągu. Podane niżej wartości mają charakter orientacyjny. Rzeczywiste zapotrzebowanie zależy od głębokości pracy, rodzaju zabezpieczenia, masy maszyny, prędkości oraz wilgotności i zwięzłości gleby.

Nie należy traktować tabeli jako sztywnego przelicznika mocy na metr. Ten sam kultywator może pracować z innym ciągnikiem na lekkiej glebie i z innym na ciężkiej, wilgotnej glebie ilastej. Przy wyborze trzeba uwzględnić także udźwig podnośnika oraz stabilność zestawu podczas transportu.

Zobacz także: Kultywator sprężynowy czy sztywny – który wybrać do uprawy roli?

Prędkość robocza wpływa na intensywność kruszenia i wyrównywania gleby. Zbyt wolna jazda może pogorszyć efekt doprawienia, natomiast zbyt szybka zwiększa zapotrzebowanie na moc, ryzyko nierównej głębokości i wyrzucania ziemi poza obszar roboczy. Ustawienie należy więc oceniać po przejeździe próbnym, a nie tylko na podstawie danych katalogowych.

Masa własna również ma znaczenie. Cięższa maszyna może łatwiej utrzymywać zęby na zadanej głębokości, ale wymaga większego udźwigu i może nadmiernie obciążać tylną oś ciągnika. Jeżeli kultywator współpracuje z wałem, trzeba sprawdzić całkowitą masę agregatu, a nie tylko masę samej ramy.

Regulacja głębokości i przygotowanie do pracy

Regulację wykonuje się zgodnie z instrukcją konkretnej maszyny. W wielu konstrukcjach służą do tego przetyczki lub zawleczki umieszczane w otworach słupic albo układu podporowego. Podstawowa kolejność czynności wygląda następująco:

1. Ustaw maszynę na równym podłożu i połącz ją z ciągnikiem.
2. Wypoziomuj ramę wzdłużnie oraz poprzecznie, korzystając z regulacji cięgieł podnośnika.
3. Wybierz położenie przetyczek lub zawleczek odpowiadające planowanej głębokości pracy.
4. Wykonaj krótki przejazd próbny i sprawdź, czy zęby pracują na jednakowej głębokości.
5. Skoryguj ustawienie, jeżeli rama nie jest pozioma albo lemiesze pozostawiają pasy nieuprawionej gleby.

Przy uprawie przedsiewnej zwykle stosuje się płytszą i bardziej wyrównaną pracę niż przy głębszym spulchnianiu pożniwnym. Nie należy ustawiać dużej głębokości tylko po to, aby zwiększyć efekt wizualny. Przy zbyt głębokiej pracy ciągnik może tracić prędkość, a zęby będą wyciągały na powierzchnię większe bryły.

Po zakończeniu pracy trzeba oczyścić ramę i zęby z ziemi, sprawdzić pęknięcia oraz ocenić zużycie lemieszy. W agregacie z wałem należy skontrolować także jego swobodny obrót i stan łożysk.

Na co zwrócić uwagę przy zakupie?

Przy zakupie nowej lub używanej maszyny porównaj jej szerokość, liczbę zębów i wymagania dotyczące mocy z parametrami posiadanego ciągnika. Sprawdź, czy zęby nie są pęknięte, trwale odkształcone albo nadmiernie zużyte, a słupice nie mają luzów. W agregacie oceń także wał, jego mocowania i łożyska.

Najlepszy dobór wynika z połączenia mocy ciągnika, rodzaju gleby i planowanej uprawy. Na polach zakamienionych szczególne znaczenie ma sprawne zabezpieczenie sprężynowe, natomiast przy przygotowaniu łoża siewnego przydatny będzie agregat wyposażony w element wyrównujący i wał, na przykład strunowy lub Crosskill.