Ciągnik gąsienicowy Mazur d 50 – dane techniczne, historia, opis

Mazur D-50 był polskim ciągnikiem gąsienicowym produkowanym w Gorzowie w latach 60. XX wieku. Otrzymał krajowy silnik S323C o mocy 50 KM, instalację 24 V i konstrukcję przystosowaną do ciężkiej pracy w rolnictwie, leśnictwie, budownictwie oraz melioracji. Produkcję zakończono, gdy polski rynek coraz szerzej otwierano na radzieckie ciągniki DT-75.

Czym był ciągnik Mazur D-50?

Ciągnik gąsienicowy Mazur D-50 powstał jako maszyna do prac wymagających dużej siły uciągu i dobrej przyczepności. Gąsienice rozkładały ciężar na większej powierzchni niż koła, dzięki czemu ciągnik mógł pracować na ciężkich glebach, terenach podmokłych i drogach o słabej nośności. Ceną za te właściwości była niska prędkość jazdy oraz trudniejszy transport między odległymi miejscami pracy.

W odróżnieniu od typowych ciągników kołowych Mazur D-50 kierowano nie tylko do gospodarstw rolnych. Wykorzystywano go także w leśnictwie, przedsiębiorstwach budowlanych, drogownictwie i przy robotach melioracyjnych. Był więc przykładem ciężkiego sprzętu pociągowego projektowanego z myślą o różnych sektorach gospodarki.

Geneza modelu – od KD-35 do Mazura D-50

Rodowód rodziny Mazur sięga radzieckiego ciągnika gąsienicowego KD-35. Konstrukcja ta powstała w Związku Radzieckim z wykorzystaniem rozwiązań i części o amerykańskim pochodzeniu. W pierwszej połowie lat 50. produkcję jego polskiej odmiany powierzono Zakładom Metalowym w Gorzowie.

Początkowo rozwijano modele Mazur D-35 i Mazur D-40. Nie były one całkowicie nowymi konstrukcjami, lecz kolejnymi etapami dostosowywania licencyjnego ciągnika do krajowych warunków produkcji i potrzeb gospodarki. Model D-50 stanowił dalszą, znacznie poważniejszą modernizację. Wprowadzenie mocniejszego polskiego silnika zmieniło jego możliwości robocze i ograniczyło zależność od wcześniejszego układu napędowego.

Na rozwój takich maszyn wpływała także polityka gospodarcza PRL. Ciągniki gąsienicowe miały zastosowanie rolnicze, ale ich duża siła uciągu czyniła je przydatnymi również przy pracach inżynieryjnych i wojskowych. Z tego powodu rozwijanie krajowej produkcji ciężkich maszyn było traktowane jako element szerszego programu uprzemysłowienia.

Dane techniczne Mazura D-50

Najważniejszą zmianą w stosunku do wcześniejszych Mazurów było zastosowanie silnika S323C, produkowanego przez Wytwórnię Silników Wysokoprężnych w Andrychowie. Był to trzycylindrowy silnik wysokoprężny o pojemności 5,43 litra i mocy 50 KM. Zastąpił słabszą jednostkę radziecką, uruchamianą wcześniej przy pomocy dodatkowego silnika rozruchowego na benzynę.

Mazur D-50 otrzymał także instalację elektryczną 24 V oraz czeski rozrusznik Pal o mocy 6 KM. Rozwiązanie to upraszczało rozruch i było wygodniejsze w codziennej pracy niż stosowany w poprzednich modelach układ z dodatkowym silnikiem rozruchowym.

Prędkość około 11 km/h dobrze pokazuje charakter tej maszyny. Mazur D-50 był przeznaczony przede wszystkim do pracy z dużym obciążeniem, a nie do szybkiego przemieszczania się. Gąsienice poprawiały trakcję i zmniejszały nacisk na grunt, lecz ograniczały tempo transportu po drogach.

Zastosowania i wersje specjalistyczne

Jedno podwozie wykorzystywano w kilku odmianach, dobierając wyposażenie do rodzaju wykonywanych prac:

• Wersja rolnicza – przeznaczona do ciężkiej orki i pracy z wymagającymi narzędziami uprawowymi.
• Wersja leśna – wykorzystywana między innymi przy pracach związanych ze zrywką drewna.
• Wersja budowlana – stosowana jako baza dla sprzętu pracującego przy budowie dróg i innych obiektów.
• Wersja melioracyjna – przeznaczona do robót na terenach podmokłych i przy regulacji gruntów.

Na bazie Mazura powstała także ładowarka zasięrzutna ŁM-50. Jej łyżka poruszała się po szynach nad stanowiskiem operatora, pobierała materiał z przodu, a następnie wyrzucała go do tyłu. Była to interesująca adaptacja podwozia, choć rozwiązanie miało ograniczenia związane z bezpieczeństwem i wygodą obsługi.

Dlaczego zakończono produkcję?

Mazur D-50 produkowano w Gorzowie przez większą część lat 60. W tym czasie polscy konstruktorzy pracowali już nad jego następcą. W 1967 roku powstał prototyp gąsienicowego ciągnika G-75R, który miał oferować większe możliwości niż dotychczasowy model. Nie rozpoczęto jednak jego produkcji seryjnej.

Decydujące znaczenie miały względy gospodarcze i polityczne. Do Polski zaczęto sprowadzać radzieckie ciągniki DT-75 o podobnym przeznaczeniu i większym potencjale użytkowym. Import ograniczył zapotrzebowanie na rozwijanie własnej linii ciężkich ciągników gąsienicowych. W efekcie zarówno Mazur D-50, jak i projekt G-75R ustąpiły miejsca rozwiązaniu opartemu na dostawach z ZSRR.

Historia Mazura D-50 pokazuje, że o losie konstrukcji przemysłowej decydowały nie tylko parametry techniczne, lecz także wielkość rynku, dostępność części i kierunek państwowej polityki gospodarczej.

Dziś Mazur D-50 należy do rzadkich zabytków polskiej techniki rolniczej. Zachowane egzemplarze można oglądać w muzeach i podczas prezentacji maszyn historycznych. Jeden z odrestaurowanych ciągników znajduje się w Muzeum Narodowym Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie, gdzie przywrócono mu sprawność pozwalającą na prezentowanie pracy maszyny.

Mazur D-50 nie był jedynie kolejną odmianą licencyjnego ciągnika. Łączył radziecki rodowód konstrukcji z polską modernizacją, której najważniejszym elementem był silnik S323C. Jego krótka historia dobrze ilustruje możliwości i ograniczenia polskiego przemysłu maszynowego w latach 60.